Trang chủ > bài viết > Dất nghèo sinh những anh hùng

Dất nghèo sinh những anh hùng

31/07/2014

Đất nghèo sinh những anh hùng

(http://m.cadn.com.vn/news/dat-ngheo-sinh-nhung-anh-hung-111308-64)

 

(Cadn.com.vn) – Có một sự trùng hợp kỳ lạ. Cách nhau 100m, xóm nhỏ Thanh Quýt, Điện Thắng Trung, Điện Bàn (Quảng Nam) có hai người con  trở thành bất tử. Đó là Nguyễn Văn Trỗi và Nguyễn Hữu Lỳ. Chuyện về anh Trỗi nhiều người đã biết, bài viết này xin giới thiệu tấm gương Nguyễn Hữu Lỳ.
 

“Em Lỳ tuổi mới mười lăm. Mà lòng nung nấu hờn căm chất đầy…”. Đây là hai câu vè trong bài vè hơn 60 câu do ông Lê Tự Kình, một cán bộ của H. Điện Bàn sáng tác thời bấy giờ để ca ngợi liệt sĩ Nguyễn Hữu Lỳ. Hỏi những cụ già ở đây, nhiều người vẫn nhớ cậu bé Lỳ dù đã 65 năm. Nhà bà Hà Thị Nỳ con đông, chồng đi hoạt động, bà vừa dệt vải, làm ruộng, nuôi đàn con 7 đứa. Lỳ lanh lẹ nhất, chỉ học lóm chữ Nho của ông trùm Nha trong làng mà đọc sách chữ Nho rất giỏi. Đặc biệt Lỳ có tài đá bóng. Bọn lính trong đồn Hương Sen rất thích cậu tham gia.

Lỳ lách bóng khéo léo, nhiều lúc giành bóng hăng đến mức đá tung những mô đất ngoài sân, tài liệu Việt Minh bay tán loạn, làm bọn chúng hoảng hốt mà không ngờ rằng cầu thủ Lỳ đã cố ý giấu truyền đơn, chỉ có dịp là đá vào sân. Ông Lê Tự Kình, người cùng quê, làm Bí thư xã Điện Hòa, sau này làm Huyện đội trưởng, là người đã dẫn dắt Lỳ đến với cách mạng. Gia nhập đội công an xung phong Điện Bàn, Nguyễn Hữu Lỳ hăng hái làm liên lạc. Địch vây ráp, cán bộ hoạt động khó khăn, chính vóc dáng bé nhỏ giúp cậu qua mắt kẻ thù.

Nhiều lần cậu đi buôn men rượu, tài liệu được giấu dưới đáy thúng. Nghe các anh ở huyện bàn phương án phá lễ đón rước Bảo Đại về nước tại Vĩnh Điện, Lỳ xin một quả lựu đạn với quyết tâm tiêu diệt tên vua bán nước. Tuy nhiên, địch canh giữ sít sao, cậu không qua được cầu Vĩnh Điện. Trên đường trở về, Lỳ bị địch bắt, bên hông có giắt lựu đạn. Chúng giam cầm, một lúc ba thằng ác ôn đánh đập dã man nhưng Lỳ vẫn kiên quyết không khai, trước sau tự cho mình làm, không ai xui khiến. Trong xà lim, xung quanh cậu viết những dòng chữ “Bác Hồ muôn năm” làm địch càng thêm tức tối.

Ông Nguyễn Hữu Bì với kỷ niệm đón các lãnh đạo Đảng, Nhà nước ta thăm xã Điện Thắng sau giải phóng.

Càng tra tấn, Lỳ càng tỏ rõ khí phách như một người cộng sản. Cậu nói: “Mấy ông cứ đánh tôi đi. Tôi có chết thì người còn sống sẽ tiêu diệt các ông. Nhỏ như tôi mà còn dám đánh Tây. Còn lớn như các ông mà làm tay sai cho chúng thì hổ thẹn quá”. Biết không thể nào khuất phục được chúng đem Lỳ  đi chém ở bến Vân Ly rồi bêu đầu trên cầu. Nhân dân đã bí mật chôn cất và sau đó thông báo địa điểm cho gia đình biết.

Ông Nguyễn Hữu Bì, người em của Nguyễn Hữu Lỳ, đã gần tuổi 80, sức khỏe yếu nhiều do những năm tháng tù đày ở Côn Đảo, nhưng vẫn nhớ như in hình ảnh anh mình: “Ba tháng chúng giam cầm anh Lỳ, cũng là ngần ấy thời gian tôi và bà nội mang cơm cho anh. Chúng tôi không được gặp trực tiếp mà đưa qua lính cai. Thi thoảng nhìn thấy anh từ xa khi chúng đưa tù nhân ra sông Vĩnh Điện tắm, đôi tay bị còng. Anh nhỏ nhất trong đoàn người.

Sáng hôm ấy, tên lính không nhận cơm nữa, nói rằng anh Lỳ đã bị đem đi bắn tối qua. Hai bà cháu òa khóc. Về nhà báo gia đình. Mẹ tôi, ông nội, và các dượng đi tìm. Bà con trong vùng kể rằng, tối hôm đó cậu thiếu niên không chịu đi mà đòi bắn ngay trên sông Vĩnh Điện để có chết cũng trôi về làng, cha mẹ chôn cất. Khi chúng đẩy đi thì miệng vẫn hô to nhiều câu khẩu hiệu “đả đảo Bảo Đại”, “ủng hộ Việt Minh”… Gia đình chỉ biết hương khói trên mộ của anh, chứ không thể đưa hài cốt về được vì địch phong tỏa. Một thời gian sau thì xảy ra trận lụt lớn, làm lở bờ sông, mộ anh cũng bị cuốn trôi…”

Năm Lỳ hy sinh cũng là năm người cha hoạt động ở Điện Ngọc ngã xuống, chị Tư Mỳ cũng bị bắt, nhà bị địch đốt đi đốt lại 2 lần. Bà Hà Thị Nỳ mỗi lần nhắc đến chồng con, người lại co giật, phải điều trị một thì gian dài mới hết. Muốn những người con còn lại luôn ở bên mình, nhưng rồi chính bà lần lượt tiễn từng đứa đi làm cách mạng. 4 người con cùng chồng đã không về. Người con trai cả Nguyễn Hữu Thông đánh giặc từ tuổi 15, hy sinh quả cảm. Người con trai thứ Nguyễn Hữu Bì là cộng sản gan góc, nổi tiếng là tù nhân chính trị đấu tranh chống chào cờ ngụy, chống chế độ cấm cố khắc nghiệt và đàn áp đẫm máu ở Côn Đảo. Sau này ông từng làm Bí thư Đảng ủy và chủ tịch UBND xã Điện Thắng.

Đất nghèo sinh những anh hùng.  Năm 1949, sau khi Nguyễn Hữu Lỳ hy sinh, địa phương đã bí mật tổ chức lễ mít-tinh lớn học tập người con quê hương. Bài vè của ông Lê Tự Kình được in và phát rộng rãi, ca ngợi Nguyễn Hữu Lỳ hiên ngang trước quân thù đã động viên nhân dân ủng hộ Việt Minh, phá dỡ thế kèm kẹp của địch. 15 năm, cũng tại đây, đợt phát động tòng quân theo gương Nguyễn Văn Trỗi làm nức lòng nhân dân Điện Thắng và lớp trẻ Quảng Nam, Đà Nẵng tạo nên sức mạnh lớn lao, đập tan chế độ Mỹ-ngụy.

Bài và ảnh: Hồng Vân