Trang chủ > bài viết > Quảng Nam hay cãi

Quảng Nam hay cãi

21/06/2012

Tìm hiểu về “tính hay cãi” của Quảng Nam

Đất Quảng Nam được cả nước biết đến không chỉ có đặc sản mì Quảng, hay rượu Hồng Đào trứ danh mà mà còn nổi tiếng về tính hay cãi, đến mức được gán cho biệt danh “Quảng Nam hay cãi”.

Hướng dẫn viên du lịch người Hội An – Quảng Nam (áo xanh) đang giới thiệu chùa Cầu cho du khách (ảnh: Thanh Ngọc).
Có thể nói hầu như người Quảng Nam nào cũng hay cãi và biết cãi, từ dân thường cho đến quan chức, từ những vụ cãi nhỏ cho đến cãi lớn.
 
Xung quanh biệt danh “Quảng Nam hay cãi” có biết bao nhiêu là giai thoại tạo nên bản sắc hay cãi của người xứ Quảng. Trong cuộc sống đời thường, khi giao tiếp trò chuyện với ai, người Quảng Nam rất khoái… cãi, rất hay hỏi vặn vẹo, rất thích dùng lí lẽ để bắt bẻ người đối thoại.
 
Với tính cách hay cãi nên khi gặp điều vô lý, gặp cảnh chướng tai gai mắt là họ cãi để bảo vệ lẽ phải, bảo vệ công lý và làm rõ sự thật. Điều đó tạo nên tính cách cương trực, thẳng thắn của người xứ Quảng.
 
Trong lịch sử người Quảng Nam đã làm nên nhiều vụ cãi nổi tiếng. Đấy là năm 1908 diễn ra phong trào kháng thuế ở Trung kỳ, người dân Quảng Nam đã đứng lên “cãi lại” chính quyền thực dân Pháp và tay sai.
 
Năm 1922, chí sĩ Phan Châu Trinh, một người con của Quảng Nam đã khảng khái cãi nhau với… thiên tử, khi vua Khải Định sang Pháp, cụ Phan đã viết thư thất điều kể 7 tội của vị vua này, trong đó có 2 tội không thể dung tha là làm nhục quốc thể và phung phí của dân.
 
Trong giai đoạn 1930 – 1945, hai nhà báo nổi tiếng gốc Quảng Nam là Huỳnh Thúc Kháng và Phan Khôi có cuộc bút chiến, tranh luận sôi nổi trên báo chí về… truyện Kiều của Nguyễn Du. Sau đó, 2 nhà báo gốc Quảng này lại bắt bẻ nhau về chuyện “thơ mới” được công luận cả nước chú ý. Có lẽ vì thế mà người ta nghĩ rằng người Quảng Nam có tính hay cãi.
 
Với bản tính hay cãi nên rất nhiều người Quảng Nam làm nghề báo vì nghề này cần sự phản biện để bảo vệ chân lý và nhà báo xuất thân từ đất này có nhiều người giỏi. Thậm chí có người nói vui rằng: bất cứ người Quảng Nam nào cũng có thể làm báo! Theo thống kê chưa đầy đủ, ở Sài Gòn nơi nghề báo phát triển mạnh, thì đa số nhà báo là người gốc Quảng Nam.
 

Vậy vì sao người Quảng Nam hay cãi? Theo nhà báo Vũ Đức Sao Biển (một nhà báo có tiếng người gốc Quảng Nam), sở dĩ người Quảng Nam hay cãi là do điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hôi.

 
Đất Quảng, nơi mùa hè gió nam từ Trường Sơn thổi xuống mang theo cái nóng nung người, mùa đông gió mùa đông bắc lạnh đến cắt da cắt thịt. Đã thế năm nào cũng bị bão lụt tàn phá, con người Quảng Nam luôn phải đấu tranh với thiên nhiên để sinh tồn từ đời này qua đời khác. Đấu tranh đã trở thành thuộc tính của họ. Cãi là một hình thức thể hiện thuộc tính đó.
 
Từ xưa, tỉnh Quảng Nam được xem là tỉnh nghèo, đời sống kinh tế khó khăn. Cơ bản Quảng Nam năm nào cũng đói kém nên về đời sống kinh tế, người Quảng Nam không thể giàu sang hơn ai. Không hơn người bằng kinh tế, người Quảng Nam chỉ còn biết phát triển trí tuệ.
 
Dân Quảng Nam chuyên cần, học giỏi, say mê sách vở, ham hiểu biết và thích phản biện (hay cãi), một phản ứng của con người có trí tuệ. Khi người Quảng Nam cãi, họ vận dụng hết lý lẽ, câu chữ, thái độ để đạt tới mục tiêu chiến thắng!
 
Nhà báo Vũ Đức Sao Biển cho rằng người Quảng Nam hay cãi là thể hiện dũng khí, tính cách cương trực, yêu chuộng lẽ phải, công bằng, bình đẳng. Ông lập luận: “Người Quảng Nam biết cãi là ở một chừng mực nào đó thể hiện được dũng khí của mình. Ít nhất trước một sự kiện, tình huống nào đó của cuộc đời, người biết cãi cũng thể hiện được một thái độ sống.
 
Khi người ta lên tiếng cãi là người ta không vô cảm, không hờ hững với đời. Nếu ta đi trên đường đời mà việc gì cũng tai ngơ mắt lấp, không nghe, không thấy, không biết và không có ý kiến thì sống làm gì? Cãi là một cách chứng minh quyền bình đẳng”.
 
Còn tôi, môt giáo viên dạy môn Lịch sử trên xứ Quảng tin rằng cái tính hay cãi của người Quảng Nam có nguồn gốc lịch sử. Thứ nhất, từ thời vua Lê Thánh Tông (1471) đã có cuộc di dân vào Nam và lập nên Quảng Nam – Thừa Tuyên từ đèo Hải Vân trở vào.
 
Thời điểm ở thế kỷ XV, những người dám bỏ quê hương xứ sở vào một vùng đất mới đầy lam sơn chướng khí để lập nghiệp phải là những người dũng cảm, can trường.
 
Thứ hai, đấy là vào năm 1558, nhằm tránh bị anh rể là Trịnh Kiểm sát hại, Nguyễn Hoàng xin vào trấn thủ đất Quảng Nam và đã mang theo rất nhiểu lưu dân Thanh – Nghệ – Tĩnh. Phần lớn những lưu dân theo Nguyễn Hoàng đều là người có tội với triều đình, tức là những người có gan góc, bản lĩnh dám chống lại cả triều đình.
 
Một bộ phận nữa là dân nghèo quyết ra đi lập nghiệp thay đổi cuộc đời, tức là những người có chí lớn. Con cháu sinh ra ở Quảng Nam mang trong mình dòng máu can trường đó nên thấy cảnh chướng tai gai mắt là họ cãi, là đứng lên đấu tranh để bảo vệ công bằng, lẽ phải.
 
Cho nên không phải ngẫu nhiên mà Quảng Nam là nơi đầu tiên diễn ra phong trào đấu tranh chống sưu thuế ở Trung kỳ năm 1908 chống thực dân Pháp và tay sai. Cũng tính cách đó nên Quảng Nam là nơi đầu tiên đứng lên chống Mỹ, và được Đảng và Bác Hồ phong tặng 8 chữ vàng: “trung dũng kiên cường, đi đầu diệt Mỹ”.
 
Thứ ba, từ đầu thế kỷ XVIII, Hội An (Quảng Nam) trở thành thương cảng sầm uất, nhiều thuyền buôn nước ngoài đến đây giao lưu buôn bán. Họ lập ra các khu phố như khu phố người Hoa, khu phố người Nhật…
 
Việc sớm tiếp xúc với nền văn hóa tiên tiến bên ngoài nên tư duy trí tuệ của người Quảng Nam được mở mang. Và khi có tư duy, trí tuệ gặp điều vô lý là họ cãi để bảo vệ chân lý, và để khẳng định mình.
 
Vậy nên không phải ngẫu nhiên người Quảng Nam hay cãi. Tính cách đó được hun đúc từ trong lịch sử, từ dòng máu được lưu truyền qua bao thế hệ.
 
Tóm lại, hay cãi là một tính cách đáng yêu của người Quảng Nam, thể hiện sự cương trực, thẳng thắn, yêu chuộng lẽ phải, công bằng, bình đẳng. Bởi lẽ, nếu trên đường đời, việc gì cũng tai ngơ  mắt lấp, không nghe, không thấy, không biết và có ý kiến thì sống để làm gì?
 
Phạm Được
(Giáo viên trường THPT Ngũ Hành Nẵng)
 
LTS Dân trí – Đất nước ta không rộng nhưng trải dài theo Biển Đông tới hơn 3000 km, tạo nên nhiều vùng sinh thái đa dạng; tính cách con người ngoài những nét chung giống nhau, cũng có những đặc điểm riêng.
 
“Quảng Nam hay cãi” là một tính cách nổi bật của con người ở vùng đất này mà tác giả bài viết trên đây cũng như một số tác giả khác đã tìm cách giải thích về nguồn gốc của tính cách đó.
 
Nếu hiểu “tính hay cãi” là “tính hay phản biện” nhằm tìm ra những căn cứ xác đáng để bảo vệ chân lý khách quan thì điều đó rất đáng hoan nghênh và nên phát huy. Chúng ta coi đó là một đức tính tốt đẹp, thể hiện thái độ sống có trách nhiệm đối với bản thân cũng như đối với xã hội.
 
Sống trong thời đại phát triển nhanh như ngày nay rất cần đến sự năng động sáng tạo, không được “an phận thủ thường”, luôn biết “phản biện” và khai phá những điều mới mẻ để đạt được hiệu quả ngày càng cao hơn trên mọi lĩnh vực họat động của xã hội. Đấy chính là động lực thúc đẩy sự sáng tạo và tiến bộ không ngừng của mọi người cũng như tòan xã hội.

“Quảng Nam hay cãi” – thiệt không?

TT – Có thật người Quảng Nam khoái cãi? Vì sao họ phải cãi? Xưa và nay, những vụ cãi đã tạo nên bản sắc xứ Quảng thế nào?… Đó là những mệnh đề mà nhà báo Vũ Đức Sao Biển và những người trong cuộc sẽ có những lý giải thú vị gửi bạn đọc Tuổi Trẻ nhân dịp đầu năm mới 2010.

Kỳ 1: “Chó chi cắn dê?”

Năm 1999, UBND huyện Hàm Thuận Nam có nhã ý cho phép tôi tham quan ngọn hải đăng Kê Gà có lịch sử 100 năm. Tôi cùng đi với anh P.N. ở báo Bình Thuận.

Khi thấy ông chánh văn phòng UBND huyện đưa chúng tôi ra đến bãi biển Tân Thuận, anh đội trưởng phụ trách hải đăng bơi chiếc thúng chai vào đón. Tôi nhìn quanh bãi biển vắng, chỉ thấy một chiếc thuyền đánh cá lớn mang số hiệu QNa (Quảng Nam) đậu sát mé bờ. Trên thuyền có một ông già đầu bạc ngồi xem báo. Tôi biết đó là một thuyền đánh cá của dân Quảng Nam đang ghé Bình Thuận bán cá.

Cãi vì… bất bình

Ông chánh văn phòng hỏi anh đội trưởng: “Hôm nay anh em hải đăng mình có món gì đãi khách không?”. Anh đội trưởng nói: “Thưa anh, không có gì hết”. “Ủa, sao lạ vậy? Tôi nhớ hồi trước anh em mình nuôi nhiều dê lắm mà”. “Thưa anh, đàn dê nuôi trên hải đăng bị chó cắn chết hết rồi. Để em hỏi xem thuyền đánh cá này, không chừng có cá ngon mình mua nấu cháo”.

 

 

Nhạc sĩ, nhà báo Vũ Đức Sao Biển

“Tác phẩm Tam quốc chí của La Quán Trung kể chuyện Khổng Minh (Tây Thục) cãi nhau với quần nho nước Đông Ngô. Tác giả gọi đó là trận “thiệt chiến” (đánh nhau bằng lưỡi). Tôi có thể nói người Quảng Nam đánh… võ lưỡi rất giỏi. Họ đúng là những nhà “thiệt chiến”, không phải từ bây giờ mà đã từ trên 500 năm qua. Cãi là một cách thể hiện tính cách Quảng Nam của chính mình và tự chứng tỏ mình!”

Câu chuyện giữa hai người đến chỗ ấy thì bỗng dưng ông già đầu bạc ngồi trên thuyền phản ứng. Ông vất tờ báo và đôi mắt kính vào khoang, nói chen vào bằng ngữ thanh đặc sệt Quảng Nam với một ngữ khí rất gay gắt: “Chó chi cắn dê? Mấy ông bắt dê ăn thịt hết thì nói trớt cha là ăn thịt hết rồi, chớ đừng đổ thừa do chó cắn”. Câu nói của ông già làm anh đội trưởng hơi quê.

Anh nói: “Bác ơi, chuyện của tụi tui mà. Bác có cá gì ngon bán cho tui một con nấu cháo”. Ông già Quảng Nam vẫn gân guốc: “Mới đi biển về, cá ngon dư sức có. Đồng ý ông nói chó cắn chết dê là chuyện của ông nhưng tui nghe không thuận lỗ tai. Tui đã từng nuôi dê bầy, không có con chó mô cắn dê hết. Ông nói chó cắn dê là ông vu oan giá họa cho con chó, nói trật! Chừ có cá đó nhưng tui không muốn bán!”.

Anh đội trưởng thiếu điều muốn lạy ông già Quảng Nam, còn tôi thì khoái vì bỗng nhiên lại gặp đồng hương có… năng khiếu cãi như mình. Tôi bỏ giày, xăn quần lội ra mép nước, cũng nói bằng giọng Quảng Nam chánh cống: “Nề bác ơi, chớ bác ở huyện mô ngoài mình mà vô đây đánh cá?”.

Ông già nhìn tôi, ngữ khí đã dịu xuống: “Tui ở Điện Bàn. Còn ông?”. “Tui ở Duy Vinh, Duy Xuyên”. “Rứa hả? Ông ra đây làm chi?”. “Dạ, lên tham quan ngọn hải đăng”. Ông già cười: “Hóa ra ông là khách đó hỉ? Nề, ông đội trưởng, thôi ông lại đây tui bán cá cho”. Đội trưởng xăn quần lội xuống mép nước. Ông già gân còn ráng “vớt” thêm một câu: “Ông mà còn nói chuyện chó cắn dê thì dẫu mua 100 ký cá tui cũng không bán”.

Khi chúng tôi mua được con cá chét, ngồi lên thúng chai để ra hải đăng, ông già cười nói với tôi: “Đồng hương đi “tham quan tham vua” cho vui hỉ!”. “Dạ. Chúc bác khỏe hỉ!”. Ông chánh văn phòng ủy ban lắc đầu: “Đúng là gặp ông già Quảng Nam!”.

Cãi để… tồn tại

Ông già kia neo thuyền là để đợi người mua cá. Đáng lẽ ông bán cá càng nhiều càng tốt, nghĩa là phải dụ cho người ta mua, phải… thỏa hiệp với người mua. Với một ngư dân miền khác nghe câu chuyện đó họ có thể chỉ nhún vai cười ruồi. Nhưng ngày xui tháng rủi, anh đội trưởng nói một câu “nghe không thuận lỗ tai” trước một ông già gân Quảng Nam thứ thiệt nên bị “dính chấu”.

Người Quảng Nam thường thích đấu tranh bằng lý lẽ, mặc dù những nội dung đấu tranh ấy không liên quan gì đến họ. Họ muốn chân lý và sự công bằng được tôn trọng. Tôi nhớ đâu khoảng năm 1964 hay 1965 gì đó, một viên quận trưởng quận Duy Xuyên đã có hành vi cưỡng bức một thiếu nữ 16 tuổi. Vụ việc bị người dân biết được. Thế là người dân các xã tự động kéo đến quận đường Duy Xuyên đấu tranh. Đầu tiên họ cãi nhau với lính gác để vào được bên trong. Sau đó họ cãi nhau với viên quận trưởng. Và họ đã thi hành công lý một cách tự phát: cạo đầu viên quận trưởng để trừng phạt.

Đất Quảng, nơi mùa hè gió nam từ Trường Sơn thổi xuống mang theo cái nóng nung người, mùa đông gió mùa đông bắc lạnh đến cắt da cắt thịt. Đã thế năm nào cũng bị bão lụt tàn phá, con người Quảng Nam luôn phải đấu tranh với thiên nhiên để sinh tồn từ đời này qua đời khác. Đấu tranh đã trở thành thuộc tính của họ. Cãi là một hình thức thể hiện thuộc tính đấu tranh.

Từ xưa, tỉnh Quảng Nam được xem là tỉnh nghèo, đời sống kinh tế khó khăn. Cơ bản Quảng Nam năm nào cũng đói kém nên về đời sống kinh tế người Quảng Nam không thể giàu sang hơn ai. Không hơn người bằng kinh tế, người Quảng Nam chỉ còn biết phát triển trí tuệ. Dân Quảng Nam chuyên cần, học giỏi, say mê sách vở, ham hiểu biết. Cãi (hiểu theo nghĩa phản biện) là một phản ứng của con người trí tuệ. Khi người Quảng Nam cãi, họ vận dụng hết lý lẽ, câu chữ, thái độ. Họ phải cãi cho thắng cơ!

Đất Quảng Nam là đất của những lưu dân Thanh – Nghệ vào lập nghiệp từ thế kỷ 15, sau chuyến tuần du của vua Lê Thánh Tôn về phương Nam lập ra dinh trấn Quảng Nam. Những người bỏ quê nhà ra đi về phương Nam khẩn hoang là những người nghèo. Thời quân chủ, họ bị quan lại, địa chủ, cường hào bóc lột. Thực dân Pháp đã chọn Đà Nẵng của Quảng Nam làm nơi nổ súng đầu tiên, mở màn cho cuộc chiến tranh xâm lược năm 1858.

Đế quốc Mỹ cũng chọn Đà Nẵng của Quảng Nam làm nơi đổ quân đầu tiên thực hiện cuộc chiến tranh xâm lược năm 1965. Người Quảng Nam luôn phải đi đầu trong chiến tranh, luôn chịu nhiều đau thương, áp bức, bóc lột. Chính vì vậy họ khao khát sự công bằng, yêu chân lý. Cãi là một hình thái đòi hỏi sự công bằng, hướng tới chân lý.

Sau cùng, người Quảng Nam là người cứng rắn, chịu chơi. Họ cứng rắn đến độ ngoan cố và chịu chơi đến mức có thể chung hết cuộc đời mình. Phong trào kháng thuế Trung kỳ xuất phát từ các nhân sĩ, trí thức Quảng Nam đối kháng với chế độ thực dân Pháp chứng tỏ sự cứng rắn, chịu chơi đó. Đối kháng với kẻ thù cũng là một cách cãi. Bởi người Quảng Nam luôn tự tin ở chính mình. Họ tin họ phải thắng, dù là… “thiệt chiến”.

VŨ ĐỨC SAO BIỂN